Radyoaktivite KirliliÄŸi
Canlılar potasyum, kalsiyum, uran ve radon gibi doğal radyonuklidler ve on­ların parçalanma ürünlerinin yerden ışınlanması ve kozmik yüksek ışınların etkisi altındadır. İnsan tarafından yapay olarak tesis edilen ışın kaynakları, çekirdek patla­maları ve reaktörler, tıp ve araştırmalarda kullanılan röntgen aletleri ve radyoaktif maddeler, bunlara ilave edilebilir. Işın kaynakları, parçacık ışını veya elektromanye­tik dalgalar ya da her ikisini birden yayabilir. Parçacık ışınları olarak alfa helyum çekirdeği, beta elektronlar ışınları, proton ve nötron ışınlarını sayabiliriz. Elektro­manyetik ışınlara ise röntgen ve gama UV-ışınları gibi ışınları dahildir. Işınlar hücredeki DNA ve diğer moleküllere olumsuz etki yapar ve tehlikeli olur. Bu ise hücrelerin ölümüne veya kanserleşmesine yol açar.

Işın etkisi hücredeki moleküllerin iyonize olmasına dayanır. Böylece mutasyonlar ortaya çıkabilir ve hücreler ölür. Işınların etkinliği çeşitli birimlerin yardımı ile gösterilir. Doğal Radyoaktivite

a) Radyoaktif bir maddenin aktivitesi BEKEREL =Bq olarak ifade edilir. 1 Bq, bir saniyedeki çekirdek yıkımına eşdeğerdir.

b) Işın enerji akımı olarak da ifade edilebilir. ÇeÅŸitli atom çekirdekleri parça­lanmalarında ışını farklı enerji ÅŸeklinde açığa çıkarır. 1 kg’lık bir kütle 1 joullük ışın enerjisini emerse, ışığın enerji dozu 1 J/l kg’dur.
c) Işının canlıya etkisi sadece her kütle birimi tarafından emilen enerjiye bağlı olmayıp aynı zamanda ışının çeşidi de onu emen organa bağlıdır.
ÖrneÄŸin belli bir enerji dozuna sahip alfa ışını daha yüksek enerji dozlu beta ışınının hücreye yaptığı etkinin aynısını yapar biyolojik eÅŸdeÄŸerlik = ekuivalenz. EÅŸdeÄŸer doz, enerji dozu ve deÄŸerlendirme faktörünün ürünü olup Sievert Svle ölçülür. Röntgen ve beta ışınları için deÄŸerlendirme faktörü l’dir.